Haaksbergen
Eind
zeventiende eeuw vestigde de eerste jood zich in Haaksbergen. Het
was een ritueel slachter, tevens handelaar. In tweede helft van de
achttiende eeuw woonden er meerdere joden, ondanks tegenwerking van
de Twentse autoriteiten. Aan het begin van negentiende eeuw bestond
er een kleine joodse gemeente van rond de vijftig personen. Het
merendeel van hen was armlastig.
Aanvankelijk werden de godsdienstoefeningen gehouden in
huissynagogen, totdat er in 1825 een stuk grond werd aangekocht aan
de Morsinkhofsteeg om een synagoge te bouwen. Het
nieuwe gebouw kon in 1828 in gebruik genomen worden, hoewel er van
katholieke zijde bezwaren gemaakt werden. Vrijwel tegelijkertijd
scheidde de joodse gemeente Haaksbergen zich af van die van Goor en werd
zelfstandig. De begraafplaats aan de
Goorsestraat was al in de veertiger jaren van de achttiende eeuw in
gebruik genomen en werd in 1867 uitgebreid.
De meeste joodse inwoners van Haaksbergen hielden zich bezig met
handel en rituele slacht. In 1885 stichtte Salomon Frankenhuis een
lompenverwerkingsfabriek. Naast een kerkbestuur waren er twee
genootschappen actief: één voor begrafenissen en talmoedstudie en
een vrouwengenootschap voor het onderhoud van de synagoge. Het
joodse godsdienstonderwijs werd verzorgd door een rondreizende
onderwijzer.
In 1908
werd het aan de synagoge grenzende mikwe gesloopt en het het
daarnaast gelegen leslokaal omgebouwd tot mikwe. De kinderen kregen
vanaf dat moment joodse les in de openbare school.
De joodse gemeente groeide langzaam tot rond de zestig leden in
het begin van de twintigste eeuw. Daarna zette een licht verval in,
wat weer teniet gedaan werd door de komst van een aantal
vluchtelingen uit Duitsland eind dertiger jaren.
In 1941 werd een derde deel van de joodse inwoners van Haaksbergen
gedeporteerd en in de vernietigingskampen omgebracht. De overigen
doken onder, voor het merendeel bij plaatsgenoten. De synagoge
bleef ongeschonden, net als een deel van de inboedel.
Hoewel er na de oorlog nog joden in Haaksbergen woonden, was het
in 1967 niet langer mogelijk synagogediensten te houden. De
gemeente werd in 1972 opgeheven en bij die van Hengelo gevoegd. Het rituele bad
werd in 1978 gesloopt, de synagoge werd op initiatief van een
plaatselijk comité behouden en in 1982 gerestaureerd. Het gebouwtje
is nu in gebruik als synagoge van de Liberaal Joodse Gemeente
Twente. De joodse begraafplaats staat op de monumentenlijst en
wordt sinds 1991 onderhouden door de plaatselijke
autoriteiten.
Aantal joden in Haaksbergen:
| 1748 | 10 |
| 1795 | 51 |
| 1809 | 56 |
| 1840 | 33 |
| 1869 | 39 |
| 1899 | 62 |
| 1930 | 37 |
| 1951 | 33 |
| 1971 | 10 |
Collectie en mediatheek
Dossier
Dossiers (158) van de Commissie voor Oorlogsschade mbt 155 joodse
gemeentes (Amsterdam en mediene), 1945-1950.
Collectie > Documenten > 00005954
meer treffers in Collectie > Documenten
Toramantel
1800-1850
geborduurd zijden wetsrolmantel, met enigszins uitstaand geplooid model, met aan
de bovenkant goudkleurige franje en hebreeuwse tekst en geborduurd bloemmotief. ...
Collectie > Museumstukken > 00952
meer treffers in Collectie > Museumstukken
Fotoalbum
1936
Fotoalbum met vakantie- en privéfoto's (101) van verpleegster H. Salomons,
en foto's (55) van het Ned. Isr. Ziekenhuis NIZ, 1936-1959.
Collectie > Fotos > 40000399
meer treffers in Collectie > Fotos
De kleine synagoge van Haaksbergen
1988
De kleine synagoge van Haaksbergen.
Collectie > Literatuur > 11000531
meer treffers in Collectie > Literatuur
Verslag van de Handelingen der Permanente Commissie, van Juni 1900 tot Juni 1901. [Slot...
1901
Derde en laatste deel van een samenvatting van het jaarverslag van de
Permanente Commissie van het Ned. Isr. Kerkgenootschap.
Collectie > Joodse pers > 20049651
meer treffers in Collectie > Joodse pers
De verdwenen mediene : het joodse leven in de provincie voor de Tweede Wereldoorlog
2003
Documentaire over het vooroorlogse dagelijkse joodse leven in diverse
Nederlandse provincies, de mediene. Met unieke archiefbeelden.
Collectie > Audiovisueel > 40001518
